HBO yapımı olan bu 8 bölümlük dizinin kısaca konusu ve olay örgüsü Pakistan asıllı Amerikalı bir gencin, Nasir Khan’ın, babasının taksisiyle bir partiye gitmek isterken taksiye binen bir kızla vakit geçirerek onun evine gitmesinden sonra uyandığında kızın öldüğünü fark etmesiyle başına gelenleri ele alıyor. Fakat tabii ki burada bu olay örgüsünün ötesinde bir anlatım ve mesajlar serisi var. Soundtrack’lerinin ( bakmak isterseniz buraya tıklayın ) sahnelere tam oturması ve kaliteli olması olsun, görsellerinin sadeliği olsun başlı başına bir etken izlemek için. Sanki dizi değil de bir film izliyor gibi hissedebilirsiniz.
Oyunculardan başroldeki Nasir Khan’dan çok babasının ve avukatın oyunculuğunu beğendim. Bu tabii ki subjektif bir değerlendirme fakat Naz’ın oyunculuğunda kendini veremediğini ve daha çok gözlerine dikkat ettiğim için bir eksiklik hissettiğimden bunu söylüyorum. Aksine babası ve “egzamalı” avukatı John’un daha insanın yumuşak karnına dokunan yanları olduğunu düşünüyorum. Yani dizide bize öyle aktarılıyor.
En başta Amerikan hukuk sistemi ve ceza muhakemesine dair birçok eleştiri var. Basitçe açıklarsak ceza muhakemesinin soruşturma ve kovuşturma evrelerinde asıl amaç maddi gerçeği bulmak, adaleti olabildiğince gerçekleştirmek ve hukuki barışın korunmasını sağlamaktır. Dolayısıyla evrensel olan bu amaçların Amerikan hukuk sisteminde nasıl uygulan(ma?)dığı ve insanların bu sistemde ne konumda olduklarını çarpıcı sahnelerle gösteren bir diziyle karşı karşıyayız. Arka Sokaklar tarzındaki dizilerle uzaktan yakından alakası yok efenim, yani katil kimmiş diye düşünür de sürekli tahmin etmeye çalışırsanız hem dizinin tadını alamazsınız hem de gereksiz çabalara girmiş olursunuz. Bu dizide mühim olan sonuç değil, süreçtir. Tıpkı hayatta olduğu gibi…
-SPOİLER VE ANALİZ İÇERİR-
İlk bölümde yakalandıktan sonra polislerin üstüne çullanması ve sorgulama sırasında Dedektif Box’ın sürekli sorularından onu öldürdüğünü ima ederek sorması bariz bir şekilde onu baş şüpheli olarak gördüğünü ve başka ihtimallerle ilgilenmediğini ve ilgilenmeye de hiç niyeti olmadığını gösterir. İşini tam anlamıyla bir çerçeve içerisinde gerçekleştirerek ötesine karışmayan ve her şeyi tek başına halledip bitiren bir dedektif. Karşısına çıkan olaylarda Naz’a da yaptığı gibi sorgulama sırasında artık konuştuğu şüpheliyi bir insan olarak değil, aksine bir olgu olarak gördüğünü fark etmişsinizdir. Yani artık o kişi değil, bir suçlu. Tek yapması gereken yeterli delillerle onun yargılanması için savcılığa sevk etmek. Fakat Box, elindeki delilleri güçlendirmek daha doğrusu Naz’dan bir itiraf alıp işini kolaylaştırmak istiyor. Belki de sadece içinde Naz’ın gerçekten masum olabileceğine dair şüpheyi giderebilecek bir ipucu arıyor. Naz’ın dedektifin önünde itilerek tüm giysilerinin alınması ve sonra doku kan ve meni örneklerinin alınmasından sonra Olay Yeri İnceleme’nin alması gereken kanıtları sevk memuruna yollamaları aradaki iletişim eksikliği ve aksakları da göstermiş oluyor. Sonrasında devreye avukat John Stone’un girmesiyle asıl olay başlıyor. Zaten suçlu olan insanların savcılıkla anlaşma sağlayarak (“Just take the deal!”) daha az ceza almaları sayesinde geçinen bir avukat. Alt kesimden, her türlü işi yapan insanlar olan müvekkillere sahip. Dolayısıyla polis merkezine gidip gelirken kimse onu umursamıyor, adam yerine bile koymuyor. Hatta egzamalı ayağının nasıl olduğunu sorarak onu utandırıyor, onda iğrenç gördükleri şeyi açığa vuruyorlar. Fakat John’un egzamalı olması –anladığım kadarıyla- sembolik bir anlam. Kendisinin istenmeyen adam olarak ilan edilmesi aslında kendisine dair hala bir şeyler kaldığının, sistemin tam anlamıyla içinde olmadığının, daha doğrusu insanlığa dair bir şeylere sahip olduğunun göstergesi. Ve oradaki insanların tutumlarında, iç dünyalarında buna dair hiçbir şey görülmüyor. Naz’la konuşması ve ona verdiği tavsiyelerin mahiyeti birçok avukatın tutumundan farklı yani samimi bir şekilde. Kimseye bir şey dememesini, gerekirse bilmiyorum demesini tembih eder. Peki bir avukatın samimi olması, müvekkiliyle ilgilenmesi onu iyi bir avukat mı yapar? Yoksa sadece müvekkilinin suçsuz bulunmasını sağlaması yeterli midir? Profesyonel, hırslı, başarılı insanlarda bir duygu, samimiyet olmamasını -dizideki gibi- bir genelleme haline getirerek işini iyi yapan avukatın işini “bir hayatın söz konusu olması” yerine sadece “iş” olarak görmesi olarak mı değerlendirmeliyiz? Ben, her ne kadar çoğu insan tersini düşünse de, başarının işi kotarmak veya müvekkilleri hapisten kurtarmak olduğunu düşünmüyorum. Daha idealist ve insancıl yaklaşıymayı tercih ediyorum. (Bu hususta Erin Brokovich filmini izleyip Erin’i sevenlerdenim.)
İkinci bölümde Naz’ın John’la nezarethanede ilk görüşmesi en etkili sahneydi. John’un söylediği şeyler, tüm hukuk sisteminin amacından ne kadar saptığını gözler önüne seriyor. Naz kendisine neler olduğunu anlatacakken susmasını söyleyerek “Onlar kendi hikayeleriyle gelecek, biz de kendimizinkiyle gideceğiz. Jüri de en beğendiğine karar verecek.” Naz hala gerçeği anlatmak istediğini söyleyince devamı da geliyor : “Gerçekle uğraşmak istemiyorum, mecbur olmadıkça tabii.” Çünkü sistemin kendisi bu işleyişi getiriyor. Tıpkı münazara gibi, insanın temel hak ve hürriyetlerini fazlasıyla kısıtlayabilecek yaptırıma sahip olan ceza hukukunda durumun bundan ibaret olması acınası değil mi? Anne babası haber aldıktan sonra oğullarının yanına gitmek isterler fakat polisler izin vermez. Box geldiğinde iyi polis izlenimi vererek ailesiyle görüşmesini sağlar ve tabii ki bu görüşme kayda alınarak izlenir. Onlara iyi davranarak Naz’da ve ailesinde iyi insan görünümü uyandırmak istemektedir. Naz da bunu geç de olsa fark ederek ana dillerinde konuşmaya başlar. John’un tavsiyesini unutmuştur yani. Box bu arada öldürülen kızın (Andrea) bir üvey babası olduğunu öğrenir, onunla biraz sohbet eder ama şüphelerinin hepsi Naz’da toplandığı için üvey babayı sorgulamaz. Ve egzamalı olmasının bir yansıması olarak metroda yanında oturan kadın John’un yanından kalkarak uzaklaşır. John hiçbir şey olmamış gibi ayağını kaşımaya devam eder ve dosyayı okur. Bu tür tepkilere alışmıştır artık. Artık Naz hapishaneye geçtiğinde gerçek kötülüğü ve şiddeti görür ilk günden, bir adamı ölesiye döven başka bir adam. Kimse karışmaz, yardım etmez. Hapishanede tek başınasındır ve bir şekilde sıyrılamazsan, kenarda öldürülür gidersin. O soğuk duvarlar ve beton yığınında tıkılı kalmanın psikolojisi dışında onca insan arasında hayatta kalma savaşı vermek… Naz’ın hapishane girişindeki bakışı nasıl korktuğunu gösteriyor. Ve asıl değişiminin orada başlayacağının ipucunu veriyor gibi. Hapishanede çoğunlukla siyahilerin bulunması da dikkat çekilecek bir nokta, mahkemede hakimin bir Yahudi’ye verdiği 18 ay hapis cezası ile bir siyahinin aldığı 3 yıllık hapis cezası sonrasında siyahiyle aralarında geçen diyalog da dikkat çekici:
-Üç yıl mı? Nasıl oldu da Yahudi elemanınki kadar zaman alamadım?
-Yahudi zamanı mı istiyorsun? Yahudi suçu işle o zaman.
Üçüncü bölümde Box’un Naz’ı yakalayan iki polis memuruna söyledikleri dikkate değer cümleler: “ Şu ikisini görüyor musunuz? Her biri artık her ne yaptılarsa, kesin jürinin karşısına çıkacak. Neden biliyor musunuz? Gözleri yüzünden. Donuk bakışlar. Saati sormak için yaklaşıp anında sizi bıçaklayacakmış gibi bakıyorlar. Savcı ne kadar batırsa da fark etmez, kesin gidiciler. Fakat Nasir Khan, onlar gibi değil. Üniversiteli sıradan bir genç o yüzden jüri şöyle düşünecek; “O kızı gerçekten bıçaklamış olabilir mi?” Bu düşünceye karşı savaşmalıyız. “ Sadece olay yeri mahallinde polislerden birinin kustuğunun rapora yazılıp yazılmaması bile Naz’ın suçlanması için bir destek olarak görülüyor. Maktulün o olup olmadığına dair aranacak daha bir sürü ipucu –üvey babası, eve girerlerken Naz’a laf atan adamın yanındaki donuk bakışlı psikopat ve taksinin camında sigarasını söndüren cenaze levazımatçısı – varken hala Naz’ın yıllarca hapiste kalması için uğraşan bir dedektif Box. Peki şimdi nerede masumiyet karinesi, yani “Herkes suçu kesinleşene kadar masumdur.” ? John’un Naz’ın ailesiyle görüşmesi sırasında söyledikleri –garanti veremeyeceği ve garanti vereceğini vaat edenlerin yalan söylediğini ve Naz için elinden geleni yapacağı- konusunda ilerideki bölümlerde neler yapacağını göreceğiz zaten. Ama istediği ücret fazla olduğu için ailenin karşılayamayacağını görür ve indirim yapabileceği kadar (belki de öyle değildir, ama tutumundan bu anlaşılıyor) yapar. Yine de ailede bu kadar para bulunmamaktadır, görüşme sona erer. Hapishaneyle tanışan Naz tıpkı ürkek bir ceylan gibidir, gerçekten korktuğu belli. Bu ve sonraki bölümlerde sürekli John’un ayağına bir çare bulması için doktor doktor dolaştığını görüyoruz. Bir bakıma bu yaşadığı yalnızlık ve ötekileştirmeden kurtulmak istiyor, normal bir ayak, dalga geçilmeyecek bir John. Anne babası Naz’ı görmeye geldiğinde babasının bakışında ona olan inanç ve umut dışında göze çarpan şey de annesinin endişeli ve aynı zamanda korkulu bakışlarıdır. İçinde şüphe tohumları olduğu fark ediliyor. Naz’ın babasının, Salim’in, ortak olduğu taksiyi alamayan arkadaşları polisle görüşürken taksiyi alamayacaklarını öğrenirler. Tabii, Salim Naz’ı araba hırsızlığından suçlarsa arabayı geri alabilme imkanları vardır. Ancak babası böyle bir şeyi kesinlikle reddeder. Ortaya çıkan yeni sarışın avukat, Alison Crowe, sistemin tam içerisinde hatta merkezinde olan ve John’u aşağılayan birisi. Reklam ve itibar kazanma amacıyla ücretsiz yapacağı avukatlığının nedenini avukat olmasının nedenini hatırlattığını ve Chandra ile beraber çalışacaklarını söylüyor. Tabii ki Chandra’nın Mumbaili olması ailenin onlara güvenmesinde büyük bir etken ve Crowe da bunu çok iyi kullanıyor. Onun dışında Chandra’nın kendisi umrunda bile değil. Box’ın şüphelilere yaptığı gibi o da çalışanlarına ve davaların içeriğine olgu olarak bakıyor. Yani işine yarıyorsa bu yeterlidir. O da avukatlık mesleğinde, Box’ın dedektiflikte olduğu gibi bir profesyonel ve hostes bir kadının müvekkilliğini yaptığı dava hakkında konuşurken söyledikleri etkileyicidir fakat bir duygu ibaresi bulunmadan söylenen sözlerdir:
-Bayan Hahn’ın yüzünü mahveden doktor müsveddesinin peşine düşmeyeceğiz sadece.
Yolcuların rahatsız olduğunu söyleyerek onu kovan hava yolu şirketi de dahil buna.
+Ama bıçak altına yatmakta gönüllü değil miydi?
–İşvereninize düzgün bir şekilde 25 yıl çalışmış bir hostessiniz.
çeyrek asırlık düzgün hizmetinizin sonucunda güzelliğinizi korumanız hakkında çeşitli imalar duymaya başlıyorsunuz. “aksi takdirde” gibi tehditler de var ayrıca. Eşsiz ve çocuksuz birisi olarak hayatınızı adadığınız işinizi kaybetme korkusu içerisindeyken yapmanız gerektiğini bildiğiniz şeyi yaparsınız.
40 yaşını aşmış ve hayatını kazanmak için toplumsal olaylarla uğraşmak zorunda olan her kadının yapması gereken şeyi. Kanal 7 haberleri için çalışan muhabir gibi.
Ne olduğunu bilmeden yaparsınız.
Gönüllülük mü bu yani?
Sen söyle!
John’un yalnızlığına bir çare olarak diğer egzamalılarla buluştuğu bir kulübe katılması da bir etken aslında. Her ne kadar yalnız “bırakılsak” da, birileriyle konuşmaya iletişim kurmaya ihtiyaç duyarız. Sonrasında Naz’a aldığı iç çamaşırları vermek ve dava hakkında, hapishanedeki günleri hakkında konuşmak isterken Alison’ın davayı devraldığını öğreniyor. Buna rağmen kızgınlık ifadesi göstermiyor aksine üzülüyor ve kırılıyor. Naz’a telefon numarasını veriyor. Bir avukatın yapabileceği en insanca davranış olarak görüyorum bunu ve içten davranıyor. Artık hapishanedeki televizyon aracılığıyla herkes Naz’ın nasıl biri olduğunu öğrenir –medyanın gücü- ve ona karşı tavır alırlar. Bölümün sonunda olduğu gibi başlangıç olarak göz korkutma amacıyla yatağını yakmaları gibi. Ona yardım edip kanatları altına alabilecek bir alternatifi vardır, Freddy, fakat her şeyin bir karşılığı olduğu da hapishanede asla unutulmaması bir altın kuraldır. Herkes ona akıl verebilir ama bir şeyler yapılması için karşılığında bir şeyler verilmeli veya yapılmalıdır.
Dördüncü bölümde, ailesinin evini taciz eden haber kanalları fazlasıyla rahatsız edicidir. Naz’ın karşısına bir nasihatçı daha çıkar. John davayı almamasına rağmen araştırmalarına devam etmektedir. Alison’ın bu durumda aynı davranışta bulunacağına inanmak imkansıza yakın. Belki bundan da bir çıkarı olursa… John aldığı bilgileri Chandra’ya verirken kızın sabıka kaydı ve geçmişine dair bulgulardan bahseder. Orada Chandra ile aralarında geçen şu diyalog dikkat çekicidir:
John – Ayrıca sabıkasına da bakın. Sabıka kaydına.
Chandra – Sabıkanın ne olduğunu biliyorum da ne anlamı var ki? Kız kurban sonuçta.
John – Naz da kurban değil mi? Eğer hala onun avukatı olsaydım, hiç olmazsa buna inanıyormuş gibi davranırdım.
Naz’ın Alison’la konuşurken hatırladığı şey ilginçti : Alison “Karşıya bak, ama kimseye gözünü dikme” dediğinde aynısını mahkumlardan birinin ona tavsiye verirken söylediğini fark eder. Evet, aslında kurallar aynı işlemektedir sadece mekan ve statüler farklıdır. Duruşma başlar ve biter sadece hapishaneye geri dönüp dönmeyeceği konuşulur. Ve tabii ki geri döner. Alison da bunu kullanarak medyadaki algıya oynar, ırk ayrımcılığını kullanır. John hala ayakları için uğraşmaktadır. Başka bir doktora gider, farklı tavsiyeler aynı vaatler. Alison anlaşma için görüşür ve ikinci derece cinayetten yıl hapis cezasına anlaşır. Bundan Naz’a bahseder, kabul ettirmek için ikna etmeye uğraşır. Duruşmadan önce Alison’la Naz’ın görüşmesinde kabul ettiğine dair “Evet.” demesindeki içtenliğe ikna olmadığı için Chandra’yı hücreye gönderir. Chandra onun kabul etmesini sağlamak için gönderildiğini söyler ve sonuna şunu ekler : “Kendime şunu sorardım “Onu öldürdüm mü?” Cevabın evet ise, anlaşmayı kabul et. Cevabın hayır ise, etme.” Duruşma başladıktan sonra savcının sorularına dürüstlükle cevap vererek anlaşmayı kabul etmediğini belirtir. Alison çılgına döner, beklendiği gibi davaya bakmayı bırakır ve anında arkasını dönerek kaybolur odadan. Ücretsiz vekaletten vazgeçip, davayı da Chandra’ya savar. Naz hapishaneye döner ve ikinci yarasını alır. Nasihat veren arkadaşı onu yaralar ve kolunu yakar. Freddy’e bunu söyleme ve yardım isteme kararı alır, bu karardan sonra Naz da değişimin temellerini atmıştır.
Beşinci bölümde John’un oğlunun sınıfında işine dair bilgi verirken söylediği şeylerin sınıftaki tepkisi de önemliydi:
-Duruşmadayken.. Kuantum fiziği gibi. Sıralamadan farklı oluşan bir şeyi, onu gerçek zamanda oluşturmaya çalışıyorsunuz, ona bir tür analiz yapıyorsunuz.
+Yani siz suçluları hapse koyuyorsunuz?
-Hayır. Aslında ben bir bakıma tersini yapıyorum. Onları hapisten uzak tutmaya çalışıyorum. Diyelim ki, kardeşiniz veya kuzeniniz tutuklandı çünkü bir marketi soyan birine benziyor, ama o değildi.
+Peki ya oysa?
-Yine de bulabileceği en iyi savunmayı almaya hakkı var.
Oğlunun da ona “En azından gelirken ayakkabı giyebilirdin.” demesi onun hala egzamalı olmasını ve bunu sınıfın görmesini istememesini ve kabullenemediğini gösteriyor. Eski karısı, oğlu ve etrafındaki herkes bundan bahsediyor. Dedektif Box’ın bu arada emekliliği yaklaşmaktadır ve yaşadığı tüm meslek hayatında sadece bir sistemin içinde en iyisi olmak için çerçevelerini sıkılaştırıp sadece işine odaklanırken artık bunun bitmesiyle yapabileceği hiçbir şey yoktur. Ailesi ve çocuğu yoktur. İşinden başka hiçbir şeyi yoktur, kendisini bile tanımamaktadır. Hangi davranışı ne için yaptığını bile bilememektedir. Salim’in ortakları onu sıkıştırmaktadır, arkadaş veya dostluğa dair bir ibare görülemez, çünkü geçim sıkıntıları vardır. Ona hala oğlunu suçlaması için baskı yaparlar. Salim’in bakışlarında oğlunun masum olduğuna olan inanç göze çarpar. İşin tuhaf yanı annesinin bu kadar şüpheliyken babasının oğluna sonuna kadar inanmasıdır. Naz da bu arada yaşadığı değişimin sonraki evresine geçmiştir. İnsanın bulunduğu ortama uyum sağlaması bu kadar basit. Fakat hayatta kalması için gereken şey bu, ki birisi ona saldırıp yüzünü yakmaya çalışırken kolunu yaktıktan sonra. Box da emekliliğine yaklaşırken Naz’ın davasına kafayı takar ve içinde onun masum olduğuna dair duyduğu şüpheyi yok etmek için ve kararsızlığını sonlandırmak için araştırmaya girişir. Savcılık da, John ve Chandra da bir yandan savaşa hazırlanmaktadır. Birbirlerinin hamlesini tahmin ederek ipucu toplamaya çalışırlar. John ünlü bir patologu, Dr.Katz’ı, olay yerine sokarak inceletir, savcı ise tanıklarla tekrar görüşür, Box ise olayı baştan sona kamera kayıtlarıyla takip etmeye çalışır. Savcının adli tıp uzmanından istediği ise ahlaka ve hukuka aykırıdır, yalan söylemesini istemektedir. Ve bunun karşılığında eline güçlü bir koz geçecek, Naz’ın hapse girmesini kolaylaştıracaktır. Oysa ki savcının ceza muhakemesinde de belirtildiği gibi, sanığın lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak iddianameyi hazırlaması gerekir. Tam tersine burada lehine olabilecek bir bulguyu aleyhine ve yalan ifadeyle çevirmeye çalışan bir savcı var karşımızda. Bunu vicdanına nasıl uydurabiliyor anlamıyorum. Hatta söylediği şeyin ikna edici olmadığını göstererek tekrar söylemesini sağlıyor. Bu kadar basit işte! John da kendisine bir arkadaş olarak Andrea’nın evinde bulduğu kediyi edinmiştir. Ona hediyeler alır, bakımını sağlar fakat alerjisi olduğu için dokunamaz dolayısıyla ona bir oda ayırır. Beraber olduğu fahişe bile onun egzamasından dolayı görüşmek istemez. John’un sürekli değiştirilen ilaçlarını kullanarak vücudunun dengesini de bozmuştur. Naz’ın bir hususta yalan söylediği de ortaya çıkmıştır, amfetamin Andrea’da çıkmasa da Naz’da vardır. İyice hapishane adamı olan Naz, saçını kazıtır, uyuşturucuyu içeriye sokabilmek için akla gelmeyecek şeyler yapar ve yapanları da görür. Haksızlıklara tanık olur ve bunlara dair hiçbir şey demez, gücünün tadını çıkarır. Bunun nedeni içerisinde olan öfke ve kötülüğü dışarı vurması mıdır? Bunun için hapishaneye girmesi yeterli miydi? Ve buradan çıktıktan sonra eski haline dönebilir mi? Yani burada insanın hayatta kalmak için her şeyi yapabileceği ve ortama uyum sağlamak için ahlak, doğruluk vb. kavramları bir kenara atabileceği, aslında bunların sadece toplumda güvende yaşarken uygulanabilecek şeyler olduğunu çıkarabilir miyiz?
Altıncı bölümde artık Freddy’nin her dediğini yapacak dereceye gelir, sürekli vücuduna dövme yaptırır (Parmaklarına SIN –GÜNAH- yazdırır). Tamamıyla Freddy’nin yandaşı olmaktadır. İlk bölümde basketbolcuların soyunma odasındaki çocuklardan birine özel ders veren Naz’la arasında bir benzerlik kaldığına dair bir şey görülebilir mi? Bu tıpkı Sineklerin Tanrısı kitabında adada tek başlarına kalan çocukların –William Golding, bunu Mercan Adası kitabının eleştirisi olarak yazmıştır- ne hale geldiklerini ve ne kadar kötülüğü göze alabileceklerinin anlatılmasına benziyor. Buradaki tek fark belki Naz’ın adadaki çocuklarla değil de, hapishanedeki suçlularla bulunması. Tabii ki Sineklerin Tanrısı kitabında sembolik anlamlar var fakat nitelikleri itibarıyla benzer olduklarını düşünüyorum. Naz’ın annesi iş aramaya başlar çünkü medyada yapılan haberler onun işten atılmasına neden olur. İş görüşmesi sırasında karşısındaki kadın da baktığı an tanır onu. Chandra ve John hala şüpheli sayısını arttırmaya ve araştırmaya devam ederler. John Chandra’yla jüri seçimi üzerine konuşurken söylediği kriterler çok karışık ve hukuk siteminin çarpıklığını ortaya koyuyor “Emniyet teşkilatından biri, emniyet teşkilatının ailesinden herhangi biri, silahlı kuvvetlerin ailesinden herhangi biri, işçi sınıfından beyazlar olmaz, küçük ölçekli iş sahipleri olmaz, 11 Eylül’de ölenle birini tanıyan kimse olmaz vs…” O zaman ne kalıyor geriye? Jüri davayı değerlendirirken kişisel durumuna göre hareket edecekse ve buna dair bir hukuki güvence sağlanamıyorsa hukukun nasıl adalete yöneldiğinden ve hatta hukukun varlığından bile nasıl söz edebiliriz?! Ayrıca Chandra sevgilisinden ayrıldığını söyledikten sonraki konuşmalarında şu diyalogtaki anlam dikkate değer :
-Aşk geçiçidir, tutkudur. Aşık olursun, evlenirsin, geçinemezsin, mahvedersin, ayrılırsın ve boşanırsın. Ben boşandım. Dünyanın sonu değil.
+Yalnızsın.
-Artık sen de yalnızsın.
Aslında bence burada söylenmek istenen, Chandra ilk görüşmelerinde John’la konuşurken mesafeli ve Alison’ın kuklası olarak ailenin yanına giden, onun etkisinde kalan ve gözüne girmeye çalışan avukat halinden kurtulup vicdanına göre hareket etmesi ve avukatlık mesleğinin asıl niteliğini gerçekleştirmek adına yapmasıdır. Bu biraz zorlama bir yorum gibi görünebilir ama bence dizie bu diyalogun zamanlaması manidar. Jüri seçimi sırasında görüntülenen konuşma karşısında jüri seçileceklerin horlaması, telefonla uğraşması veya etrafı izlemesi gerçekten gülünç. Yani Dedektif Box, savcı ve jüri denen halktan seçilen kesimler Hannah Arendt’in “Kötülüğün Sıradanlığı” kitabında bahsettiği Nazi Almanyası’nın başındaki insanların bunu sadece görev aşkıyla, rütbe yükseltmek veya kendilerini ortaya çıkarmak, önemli görünmek adına birtakım kağıtlar imzaladıklarını ve milyonlarca insana yapılan işkence dolu ölümlerin tek sebebinin gerçekten bunlar olabileceğini söylemesiyle aynı nedende mi? Sizce..?
Ve en vurucu sahnelerden biri, Chandra yemek siparişi verir ve kapıyı açtığında… karşısına Naz’ın babası Salim çıkar. Avukatın şaşkınlığı ve utancının ötesinde Salim’in bakışındaki çaresizlik beni derinden etkiledi. Oğlunun kurtarmak için çalıştığı sırada, oğlunun avukatına sipariş getirmesi… Ve bu sahnenin gerçekçiliğini, doğallığını hiçbir şekilde dramatize edecek bir şey olmadığı halde dramatik. Ve Naz’ın babası ne yapıyor? Parayı almadan siparişi bırakıp gidiyor. Gerçekten çok üzüldüğüm sahnelerden biri. Geçinmek için buna mecbur bırakılması ve karşılaşmalarının onda yarattığı duygu karmaşası… Ve duruşma başladığı an savcının jüriyle konuşurken “Günaydın jüri üyeleri. Adım Helen Weiss, New York Bölge Savcılığı’nda çalışıyorum. Ama bugün karşınızdayken asıl işverenim St. Raymond’s Mezarlığı’nda yatan genç bir kadın. Benim işim, onun sizinle konuşmasını sağlamak çaresiz halde geçirdiği son anlarını sizi aktarabilmek.” Aslında şöyle demeliydi bence “Günaydın jüri üyeleri. Hepiniz yataklarınızdan kalktınız ama duruşma uzun sürmeyecek ve elimden geldiğince sanığı suçlayacağım. Hapse girmesi için elimde ne varsa sunacak, hatta olmayanları bile var gibi göstereceğim. Siz de bana yardım ederseniz sevinirim, zaten en başından sıkıldığınız belli oluyor.” Ve sonrasında Chandra’nın söylediği basit bir gerçek: “Sizden tek istediğim önyargılı olmamanız ve unutmayın ki davalının cinayet işlemediğini ispatlama zorunluluğum yok. Devlet (Savcılık) işlediği ispat etmekle yükümlü. Teşekkürler.” John son gittiği Çinli doktordan aldığı sayesinde ayakkabı giyebilmektedir ve mutludur egzaması yok olmuştur. Çok mutlu olur, fakat bunu gösterebileceği kimse yoktur. Oğlu onunla konuşmamaktadır, Chandra da davayla ilgilenir sadece kulüptekilerin ilgisini çeker tabii nedeni de onların da aynı soruna sahip olmalarıdır. Yine yalnızdır, egzamadan da tamamıyla kurtulabileceğini düşünmüyorum. Hala dava için araştırma yapmaktadır.
Yedinci bölümde duruşmada savcının adli tıp uzmanından istediği yalanı söylemesiyle başlar. Hiç mi insan vicdanını dinlemez, hiç mi teklemez ya. İnsanlar gerçekten bu durumu kanıksamış. Ve annesinin bunu duyunca kalkıp gitmesi Naz açısından son derece üzücü ve onun katil olduğuna inanmasının bir göstergesi. Avukatın savunmasına hazırlanması gerçekten iyi olmuş. Adli tıp uzmanın bir ihtimal hakkında kesin konuşmasına karşı onun aynı durumdaki bir sanık hakkında yaptığı yanlış inceleme sonucu hapse tıktığından ve Yargıtay’ın adli tıp uzmanını hatalı bulduğundan bahsediyor. Bu sırada adliye binasının soğuk ve beton duvarları insanın içine işliyor Andrea’nın üvey babası sigara içmeye çıkarken. Ve bir diğer etkileyici sahnelerden biri de, Naz’ın annesinin Chandra konuşurken ona verdiği cevap : “Onu yapan bir hayvan. Ben bir hayvan mı büyüttüm?” Sonrasında yüzünde oluşan ifade her şeyin açıklaması, o şüphe insanı yer bitirir. Artık çocuğuna eskisi gibi bakamayacaktır, çünkü en ihtiyacı olduğu anda ona inanmamış içindeki şüpheyi dinlemiştir, Naz’ın babasının aksine. Andrea cinayetinden sonra çığla büyüyen Müslümanlara karşı yapılan ayrımcılık Müslümanları bezdirmiştir, bundan rahatsız olmaktadırlar. Khan ailesi artık istenmemektedir. Ortakları ehliyetteki payını piyasa fiyatının üçte birinden az ücrete vermesi için ikna ederler. Tüm malvarlığını elden çıkarsa bile oğlunun masumiyetine olan inancını kaybetmeyen bir baba ve ilk günden beri içindeki şüpheyle yaşayan artık eskisi gibi oğluna bakamayacak bir anne… Fark ettiyseniz karakterlerin hiçbirinde tamamen iyi veya kötü bir yan bulamayacaksınız. İşte gerçekçi olmasında bunun büyük etkisi var. Tıpkı Shakespeare’in dediği gibi “Biraz güçlüyüm, biraz zayıf. Biraz iyiyim, biraz kötü. İyi? Kötü? İnsanım.”. Hapishaneye yeni gelen çocuğun annesinin çaresiz bakışlarından ve oğlunun halini sorduktan sonra Naz’ın onun kötü durumda olduğunu bilmesine rağmen hiçbir şey yokmuş gibi onun iyi olduğunu söylemesi ve kadının da vajinasından uyuşturucuyu çıkartıp Naz’a vermesi ve sonra da Naz’ın onları yutması gerçekten artık ne kadar yozlaştığını ve ortama en “iyi” şekilde uyum sağladığını çok sade bir şekilde gösteriyor. “Aile her şeydir” der Freddy, kafası iyi olduktan hemen sonra gözlerinin ışıldamasıyla. Ve Naz her ne kadar annesi duruşmanın ortasında çıksa da, annesini aramak ister. Ama annesi ondan geldiğini anlayarak konuşmaz ve telefonu kapatır. Box’ın emekliliğine az kalmışken onun için yapacakları partiye dair ne bir heyecan ne bir mutluluk ibaresi göstermektedir. Artık işe yaramaz bir et yığını gibi kalmıştır ortada, yapabileceği en iyi şey ellerinin arasından kayıp gitmektedir. Chandra’nın Naz’la hücrede görüşmesi sırasında öpüşmeleri hiç iyi olmaz. Kameranın kaydı eğer davaya dahil edilirse, Chandra’nın meslekten ihraç edilmesi bile muhtemeldir. Dr. Katz Chandra ile görüşürken birçok olayın açıklığa kavuşturulmasını sağlar. Bu arada Naz’ın lisede kavga ederek 12 dikiş atılmasına neden olan çocukla arasında geçen şeyler de mahkemeye yansır. Tıpkı Michel Foucault’nun “Bir Aile Cinayeti” kitabında geçen çocuğun, Pierre Riviere’nin, ailesini gerçekten öldürüp öldürmemiş olabileceği üzerine duruşmalar sürerken küçük yaşlardayken bir tarlada arkadaşıyla oynarken bir civcivi/kuşu öldürmesinin öne sürülmesi gibi. Hukuk siz suçunuzu işlediğiniz andan geçmişteki her anınızı inceleyerek kanıt olarak kullanabilir. Duruşma sonrası John ve Chandra Naz’la görüşürken astım ilacının kanıtlar arasında olmadığını fark ettiklerini söylerler. Naz da o gece Box’ın ona astım ilacını verdiğini söyler. Olay yerine ait olan bu kanıtı Box’ın maktül olduğuna “şüpheye yer bırakmayacak derecede emin olduğu” kişiye vermesi tuhaftır. John bile şaşırır. Bence biliçdışında bunu yapmasını tetikleyecek duygu ve düşüncelerin karşılığı olarak bu davranışı gerçekleştirdi. Fakat bu davranışın nedeni dışında ahlakiliğini tartışmıyorum yani Chandra da Box’la duruşma sırasında konuşurken bundan bahseder ama bunun profesyonel olmadığını öne sürer. Bence bu konuda yanılıyor, profesyonel olmasa da Naz’ın ona ihtiyacı vardı. Ve Box’a olası şüpheli listesi hakkında neden sorgulama yapmadığını ve üzerine gitmediğini, Naz yakalandığı andan itibaren onun katil olduğunu söylemesinin nedenini anlayamadığını söyler. Box buna olağan cevaplar verip çıktığında merdivenden inerken sınırsız yalnızlığını ve yoldayken yaşadığı bunalım hissini yakaladım. Özellikle emeklilik partisine girmeden önce kapıda duraksaması sırasında bunu tümüyle hissettim. Ve hapishanede Freddy’nin yanındaki arkadaşından cinsel tacize uğrayan çocuk, Petey, intihar eder. Naz onun cesedini bulur, niye intihar ettiğini bilir. Bu zamana kadar söylememesi bile hataydı ama, artık Freddy ile baş başa kalınca söyler. Plan yapıp buna neden olduğu için Freddy’nin arkadaşını öldürürler. Naz Andres’yı öldürmese de artık bir cinayete yardım etmiştir. Box da bu sırada partisinde tek başına golf setiyle oturup içmektedir. Mutlak yalnızlığı şimdiden başlamıştır, kendi adına düzenlenen partisinden itibaren.
Sekizinci bölümde Box da John gibi şüphelilerin peşine düşer, Chandra’nın söylediklerinden sonra hak vermiştir. Emekliliğini kutlayan arkadaşlarının onu merkezde görmelerinden sonra bir tanesi onun artık gitmesi gerektiğini söyler. İstenmemektedir, golf oynamak ve emekliliğinin “tadını çıkarmak” artık onun yeni mesleğidir. Olay derinleştikçe sorgulananlar hakkında şüphe artar, ki savcı da endişesini belli etmemek adına kürsüye gelenlere soru sormaz. Chandra son duruşmaya Naz’ı getirmek istemektedir. Bu arada Box’ın bir arkadaşıyla konuşurken emeklilik partisinden “anma törenim” olarak bahsetmesi onun da sistemde nasıl bir rolde oynadığını ve artık hiçbir şey olduğunu fark ettiğini gösterir. Chandra Naz’ın kürsüye gelmesi karşılığında ona uyuşturucu temin eder, Petey’nin annesinin getirdiği şekilde. Naz kürsüye çıkar, Chandra’dan sonra savcı karşısına çıkar ve sözlerinin şu kısmı çok önemlidir:
+Hala hayatta olma ihtimali vardıysa neden 911’i aramadınız veya nabzına bakmadınız?
-Bilmiyorum. Düşünemiyordum.
+Soğukkanlı bir şekilde olay yerinden kaçtınız, sizi suçlayabilecek kanıtı aldınız, hiçbir yere çarpmadan motorlu araç kullandınız ama üç rakamı tuşlayabilecek kadar kafanız yerinde değildi. Hz. Muhammed’in bu durumla ilgili bir sözü var: “İhtiyacı olana yardım etmek için acele edin.” Sen de Andrea için öyle mi yaptın? Olay şu, Bay Khan ve siz de biliyorsunuz. Onu bıçaklamış olsanız da olmasanız da ona yardım edebilirdiniz. Bu hiç tanımadığınızı ama hoşlandığınızı söylediğiniz genç kadına… Onu öldürdünüz mü?
-Bilmiyorum.
Evet bu konuda Naz 911’i arayabilir veya yaşayıp yaşamadığını kontrol edebilirdi, savcıya hak veriyorum. Tamam panik hali veya uyuşturucu etkisi diyebiliriz ama taksiye binip kaçmak veya anahtarı almak için eve geri gitmek aklına gelirken bunu yapmaması büyük bir hata. Fakat bu savcının kanıtları yalanla karıştırarak sunmasını haklı kılmıyor. Box hayatını devam ettirmekte zorlanırken hala Naz dışındaki şüphelileri takip edip araştırmaya devam eder. Bu arada tahmin ettiğim gibi kamera kaydı ortaya çıkarak Chandra davadan alınır son duruşmaya John katılıp kapanış konuşmasını yapacaktır. Alison gelip Chandra’yla yaptığı hata üzerine konuşurken gayet anlayışlıdır, Chandra nutuk çekmediği için teşekkür eder ve Alison yine eski bildiğimiz Alison olarak dik dur duruşmayı tamamla (and then clear out your fucking desk) ve masanı topla, kovuldun der. John da kapanış konuşmasını hazırlamaya çalışırken birden egzaması fazlasıyla ortaya çıkar ve etrafa yayılır. Zor bir gece geçirir, Çinli “doktor” da işe yaramamıştır, tersine zarar vermiştir. Kapanış konuşmasını yaparken içinden geçeni söyler ve her şeyiyle o konuşmayı yapar. Ve iddia makamının kanıt olduğun söylediği şeyleri sunduğunu fakat neticede dolaylı ve varsayıma dayalı olduğunu söyler. Ve ondan sonra söylediği asıl cümle olayın tümünü özetler: “Nasir Khan hakkında karar vermeye acele etmek, söz konusu gecede saat 4:45’te 21’inci karakolda başladı ve 10 saniye sonra yere yatırıldığında bitti. (…) Naz tutuklandığı gece çok şey kaybetti. Evine, ailesine, okuluna ve okul masraflarını çıkardığı gece işine dönme özgürlüğünü kaybetti. Ama kaybetmediği, ve hiçbirimizin kaybetmeyeceği şey Anayasa kapsamında avukat tutma, sizler tarafından adil, tarafsız bir yargılama hakkı ve makul şüphenin ötesinde masum olma varsayımı. ” Jüri çıkmaza girer ve 6-6 olarak kalırlar. Yarısı suçlu, suçsuz bulur ve durum değişmeyecektir. Savcı yeni jüriye gerek olmadığını söyler ve Naz serbest kalır. Babası onu karşılamaya gelir, eve geçerler. Hiçbir şey eskisi gibi olmaz, yemek sofrasındaki hava bile aynı değildir. Naz bir Müslüman dükkanında John’la otururken kürsüye gelen ve tanıklık yapan eski bir arkadaşı, Amir dükkana gelir. Naz hapishaneden öğrendiği teknik olan tehdit bakışını kullanır. Bu da artık onun hapishaneden öğrendikleriyle hayata devam edeceğini ve toplumun da bir bakıma hapishanenin yumuşatılmış ve maskelenmiş kurallarıyla devam ettiğini gösterir. John da yine yalnızlığına dönmüştür, gitmeden önce Naz’ın ona yaptıkları için teşekkür etmesi ve John’un da pek bir şey yapmamış gibi alçakgönüllülükle karşılık vermesi o kadar duygusal bir sahneydi ki, fon müziği de sahneyle uyumluydu. Sonrasında John’un metroda yine eski rutinini dönerek egzamalı ayağını kaşıması sonra da evine yalnız dönmesi çok yalın bir şekilde görüntülenmesine rağmen her taraf hüzün doluyor. Bir de John’un kedisi ne güzeldi öyle keşke geri götürmeseydi son kısımlarda ağlayan kediyi görünce daha da üzücü hale geldi kısım. Neyse ki kediyi odasına geri aldığını oyuncak ve hareket seslerini duyarak anladık ve güzel bir sondu efenim. Ona dükkandan oyuncaklar aldığı sahne dinlendirici olmuştu ve bu kadar ciddi olaylar silsilesi arasından ruhun tam ortasında nadide bir papatyanın açması gibi bir his yarattı bende.
Fakat sonunda eklemek istediğim ve kafama takılan mühim bir husus var. Naz ne yakalandıktan sonra de ne giysileri alınıp kanıt olarak götürüldükten sonra üstünde kan yoktu. Sadece cebinden kanlı bir bıçak çıktı. Ne avukatlar ne de Naz bundan bahsetti mahkemede. Yani 22 bıçaklama sonucunda önemli bir miktarda kan olması gerekmez miydi? Bu küçük detaya takılmam, dizinin mesajını olumsuz şekilde etkilemez fakat kurguda ve senaristlerde bir hata olduğunu gösterebilir sadece.
İyi seyirler efenim.
