birinindünyası

Psikolog ve “sıradan bir yazar” * olan Gündüz Vassaf, psikoloji alanındaki eserlerinden çok tarihe farklı bir bakış açısıyla yaklaşan çalışmalarıyla öne çıkmıştır. Kendisini anlatması gerektiğinde ve “kimlerden olduğu” sorulduğunda “Kimlerden olduğunuz, toplumdaki eşitsizliğin, ötekileştirmenin sürmesini sağlayan bir şeydir. Benim hoşuma giden şey, babamın 19. yüzyılın sonunda doğmuş olması ve onun devamı olarak o yüzyıla uzanabilmem.  Kimlerdensin denince, azıcık da ’19. yüzyılda yaşayanlardanım’ diyebilirim. Annem de doğum yeri Makedonya’yı getirdi. Yani babamla 19. yüzyıla, annemle de Balkanlar’a uzandım. Ama Balkanlar bizim diye değil, dünyalı olmaya giden yol olarak. ” diye cevaplamış; dolayısıyla “kimlerden olduğu” hakkında yeteri kadar bilgiyi yine kendisi vermiştir. Merak edenler için bazı yazıları T24 sitesinde, eski köşe yazıları Radikal Gazetesi’nin sitesinde, Şerif Mardin ve Murat Belge ile sundukları Gerçek Orada Bir Yerde programının videoları internette bulunmaktadır. Star Gazetesi’nde verdiği röportajda kendini, yaşadıklarını kısaca anlatmaktadır. Hakkında daha fazla bilgi edinmek isteyenler –benim gibi, kendisini daha fazla merak edenler- için ise:

2016’da yayınlanan kitabına ve günümüz edebiyatına dair söyleşisi

*KRT TV’nin Aslı Astarı programındaki konuşması (Burada Oruç Aruoba’nın kendisini sıradan bir yazar tanımladığını belirtiyor.)

Şerif Mardin, Murat Belge ve Gündüz Vassaf’ın Modernleşmeyi konu aldığı Gerçek Orada Bir Yerde programı

Kedili Kütüphane 27. bölümünün konuğu olarak Gündüz Vassaf

İlk okuduğum kitabı olan Cehenneme Övgü (1986-1987 yılları arasındaki yazılarının derlemesi olan kitabı) ile Gündüz Vassaf insanları gündelik hayatta veya hayatın içinde sıklıkla kullandığımız kavramlara dair bir bakış açısı sunarak onları farklı biçimlerde görmeye davet ediyor. Bu farklı, yapısökümcü ve kavramların temel karşılığını yok edip yeniden yaratma gayesine sahip bakış açısına aşina olanlar için ise, sadece detaylandırılmış bir tekrar niteliğinde olabilir kitap. Özellikle hayat yolunda zorluklarla yeni karşılaşan, birkaç kitap okuyarak ufkunu açan ve daha da genişletmek isteyen ilkgençlik dönemindeki okurlar için eşsiz nitelikte, biçilmiş bir kaftan Cehenneme Övgü…

Düşündüğümüz ve az çok fikir sahibi olduğumuz hatta odak noktası haline getirebildiğimiz özgürlük, dil, cinsiyet, ölüm, sanat, uyum sağlama/uyumsuzluk, aile-çocuk kavramlarından ve üzerine çokça tartışılan, kafa karıştırıcı hale gelebilen hainlik, delilik, psikiyatri, kahramanlık gibi kavramlardan yola çıkarak ilginç manzaralarla dolu pencereler açıyor zihnimizde.

Başlangıcındaki “Ben” kısmıyla ortaya çıkan sarsıcı üslubunun etkisi, zamanla kitabın akıcılığıyla, sürüp giden akışıyla beraber giderek azalıyor. Sayfalar ilerledikçe kendinizi bırakıyor, sözcüklerle beraber siz de kahramanlardan çok hainlerle haşır neşir olmaya; gündüzlerden çok gecelere uzanmaya başlıyorsunuz.

Karşı koymaya dair söyleyeceğim şey ise: Vassaf bu kavramları anlatırken amacının okuru bir şeye ikna etmek için değil, kendi açısından görebildiklerini aktarmak olduğunu düşünüyorum. Eleştirdiği ve anlatmak istediği esasında totaliter toplumun bireylerdeki baskısı, yarattığı ve tam isabetle kafalarına fırlattığı beklentiler ve bunların etkisi olmakla beraber, bazı satırlarında arabesk bir hal, karamsar cümleler de barındırdığını görebilirsiniz. Belirttiği şeyler kavramların bireydeki, totaliter toplumdaki yeri ve işlevlerinden ibaret, bu yansımaların barındığı sorunlara dair bir çözüm –en azından bu kitabın içeriğinde- ürettiğini görmedim. Yani bir alternatifi, çözümü veya sentezi –sadece “delilik” üzerine anlattığı bölüm ve son sayfa dışında- sunmuyor. Onu da okura bırakıyor. (Black Mirror/The Night Of dizisini izlemiş veya Jose Saramago’nun Görmek romanını okumuşsanız, kitaptaki birkaç cümlede hemen bu eserlerin ana fikrini yakalarsınız.)

Bir şeylerin farkında olmak isteyen günümüz totaliter toplumuna, hayatının anlamına dair soruları olan kişi, içindeki şüphe tohumlarının filizlenmesini ve penceresini genişletmesini bu kitapla “bir nebze” sağlayabilir. Ayrıca kişi, her bölümün başında bulunan tablolarla ve yazısının üst köşesindeki bir sözle zaten konuya kısa bir giriş yaparak okuyucuya ipucu veren bir kitapla karşı karşıya olacak. Ve kafasında:

 “Gece ve gündüze dair neleri yapabiliyorum? Bu birbirinden ayrılmış zamanlarda yapmakla yükümlü olduğum, yapmamam gereken eylemler ve yaşadığım ruh hallerinin değişimi, gecede ve gündüzde nasıl farklı hallerde gerçekleşiyor? Ve neden böyle oluyor?  

Cennet ve cehennem kavramlarını tanımlayabiliyor, algılayabiliyor muyum? Ve bunları yapabiliyorsam, ne şekilde yapıyorum? Bunlar ne olabilir, nelerdir? Bu kavramlar sadece dinde mi varlık bulur, başka hangi alanlarda kendine yer bulabilir? Ve neyi temsil ederler?

Söz nerde başlar? Kelimeler neden vardır, işlevleri nedir? Konuşmak zorunda mıyım? Sessizlikle neyi, ne dereceye kadar anlatabilirim? Kimler beni anlar, anlamaları gerekir mi? Dil zorunlu bir iletişim “aracı/amacı” mıdır?

Deli nedir? Ben deli miyim? Deli olduğuma kim karar verir? Deli insanlar nasıl ve neye dayanarak belirlenir? Deliliği tanımlayacak kesin ölçütler mümkün müdür? Psikiyatri nedir? Psikiyatr ne yapabilir? Görevi nedir, amacı nedir? Deliler ne yapmalı, nasıl/nerede yaşamalıdır? Bugünün totaliter toplumunda psikiyatrinin statüsü nerededir? Kolektif delilikle, bireysel delilik nasıl tanımlanır ve birbirinden nasıl ayırt edilir? Bunların 20. Ve 21. Yüzyıla yansıması nasıl olmuştur?

Neden barındığımız evde odalar ayrılmış ve hepsine ayrı görevler addedilmiştir? Hepsinin işlevleri önceden tanımlanmışsa, mahrem olan ve insanın nadir dinlenebileceği ve kendi olabileceği yer olan evinde nasıl istediğimi yaptığımı düşünebilirim?

Kahramanlar kimdir? Tarihte kimler, neden kahraman olarak ilan edilir? İnananlar, kahramanları adına neler yapabilir? Kahraman, ona inananlara ve inananlar da kahramana nasıl etki eder veya neden, ne derece ihtiyaç duyarlar?

Enformasyon hangi aşamalardan geçerek gerçekleşir? Ne derece olmalıdır? Bilgi ve haber selinin saniye içerisinde aktardığı bilgiler, nasıl bir denetimden geçer ve günümüz totaliter toplumlarında ne derece etkisini sürdürebilir?

Cinsellik nedir, cinsel rol nedir, cinsel kişilik nedir? Nasıl oluşurlar? Ya da nasıl oluşturulurlar? Kültürlerde, toplumda bunun yansıması ne şekilde olur? Sağlıklı bir cinsel kimlik nasıl olur, bu nasıl belirlenebilir? Cinsel rol ve kişiliğin diğer sosyal alanlara, kültüre yansıması ne derece olmuştur? Ya da başka bir açıdan bakarsak, kültürün ve diğer sosyal alanların cinsel rol ve kişiliğe ne etkisi olmuştur?

Özgür irade, seçme özgürlüğü var mıdır? Varsa, seçmekle hayatımıza, kendimize ve seçim yaptığımız alan üzerine nasıl sonuçlar oluşabilir? Seçmek nedir, taraf tutmak nedir? Bunları tanımlayabilir miyiz? Tanımladıktan sonra bu eylemleri gerçekleştirebilir miyiz? Tanımlamadan gerçekleştirirsek ne olabilir? Seçme eylemi insanı nasıl hissettirir, psikolojisine nasıl yansıyabilir? Seçim yapmamak mümkün müdür, nasıl mümkündür?”

Ve benzeri sorulara sahipse, bu kitabı okumasıyla birtakım sorularına cevap alarak, başka sorulara yönelecek -veya bu cevaplardan tatmin olmayıp daha derine inmek, daha farklı bakış açıları edinmek isteyecek-, bilincini bir derece daha geliştirmiş olarak merak etmeye, sorgulamaya, araştırmaya, okumaya devam edecektir.

Kafka’nın da dediği gibi “Bir kitap, içimizdeki donmuş denize indirilen bir balta gibi olmalıdır.”.

O denizi paramparça edip eritene dek, iyi okumalar dilerim efenim. Bir sonraki sarhoşluklarımızda görüşmek üzere!