Stefan Zweig’ın yazdıkları her zaman hoşuma gider. “Bütün yalnızlar gibi özgür ve bütün özgürler gibi yalnız.” sözünü çok beğenmiştim ilk okuduğumda. Neden bilmem, hem samimi hem de kendime yakın bulurum yazdıklarını. Bunalımı, düşünceleri, yaşadığı ortam ve onun getirdiği şartlarla ne hale geldiğini düşündükçe daha çok seviyorum. Öncelikle Satranç kitabıyla tanıdığım bu saygıdeğer yazarın sonra Amok Koşucusu kitabını okumuştum. İçindeki hikayeler rahatlıkla okunuyordu, üslubu hiç sıkmadı.
Mektuplarının toplandığı bu kitapta ilk eşi Fredrike’yle ayrı düştüğü zaman yazdığı mektuplar var. Ama buradaki olumsuz özelliği, kitapta sadece yazarın mektuplarının bulunması eşinin verdiği cevapların yayımlanmamış olması. Zira aralarındaki iletişimin sadece yazar tarafından olanlarını okuyunca kafada soru işaretleri oluşuyor. Ama bazı dipnotlarla bu sorun az çok giderilmiş. Genelde gittiği yerlerden bahsediyor, görüştüğü dostları ve onlarla olan ilişkisi üzerine yazıyor, bir de eşine -işiyle, evle alakalı- bazı talimatlar veriyor. Yani mektuplarda fazlasıyla bir detaylandırma veya uzun uzadıya anlatma durumunu göremiyoruz. Mektuplarında bahsettiği kişiler çoğunlukla arkadaşları olan şu kişiler:
- Romain Rolland
- Richard Strauss
- Sigmund Freud
- Josef Roth
- Thomas Mann
- Frans Masereel (Ünlü ressam Stefan Zweig’ın portresini de yapmıştır. Mektuplarda bir ara bundan bahseder)
- Jean R. Bloch
Öncelikle kitapta eşiyle konuşmalarının sonlarına doğru bir soğukluk, değişen tepkiler ve umursamazlık sezilebilir. Özellikle Nazi döneminin ağır baskısı altında kaldığı zamanlarda yaşadığı buhranlar, üzüntüleri kaldıramayacak hale gelmiştir. Bir de en çok göze çarpan bölümler konferanslar. Sürekli farklı yerlerde konferans veriyor, insanları reddedemeyecek kadar kibar olduğundan yakınıyor bazen. Ve yalnız kalmak, tanıdıkları görmemek tamamen yalnız olmak istediği de oluyor (Herkes gibi !). Mektupları okumayı pek sevmem ama Stefan Zweig da okunmayacak gibi değil efenim.
Mektuptan sevdiğim birkaç kısmı paylaşmak isterim son olarak:
“Ruhça çöküntülerimin gerçeklerle ilgili nedenleri yok. Ne çalışmaktan (hiç de yorucu değil), ne de nikotinden(denemek için iki gün bıraktım sigarayı). Yaşlılık belirtisi; yaşıma göre çok fazla. (Bunu yazarken 44 yaşındadır) Ölmezlil düşleriyle kendimi aldatmıyorum. Başarabildiğim edebiyatın ne derece sınırlı olduğunu biliyorum. İnsanlık dünyasına inanmıyorum. Pek az şeyden sevinç duyuyorum. Böyle buhranlı anlarımdan bazı bir şeyler doğuyor, bazı da daha derinlere batıyorum. Savaş yıllarının yıprattığı sinirlerimizin eski durumuna gelmesi umulmaz. Kötümserlik içimize işlemiş bulunuyor. Bundan sonra hiçbir şey beklediğim yok. Eserlerimin on bin veya yüz elli bin satması umrumda değil. Önemli olan, yeni bir şeylere başlayabilmek, yeni bir yaşam, daha başka tutkular bulmak ve yaşamı daha başka bir gözle görebilmek.”
3 Ağustos 1925
****************************************************
“Ah, eski günlerimdeki gibi hafif ve her şeyi hafife alabilen biri olabilseydim! Fakat edebiyatın fazla anlamı kalmadı benim için, yaratma tutkum söndü; bu işlere bir son vermekten, kimsenin tanımadığı biri olmaktan, yani gerçek bir insan gibi yaşamaktan başka bir isteğim yok. Ad üzerine reklam yapılmak sinirlerimi bozuyor. Hele bizim gibi bundan mutluluk duymayanlarda.”
20 Eylül 1927
****************************************************
“Yazık ki, gazetelere biz göz atınca içim karardı. İtalya’nın Habeşistan’la çatışmasından sonra Macaristan’ın politika değiştirmesi kafamı kurcalıyor. Durum çok kötü. Hiç değilse ben, güvenlikli dünyaya bel bağlamışlığımızın boş olduğunu görüyorum. Bu yıl ya da geçmiş yıllarda kaç hafta ya da kaç ay birlikte bulunduğumuzun hesabını bir yana bırak. Çalışmalarımı ve özgürlüğü savunma konusunda kararlılığıma rağmen, hiçbir şeye başlamamak ve her şeyi sessizce kabul edivermek daha iyi olacak.”
29 Eylül 1935
(Eşinden ayrılmadan iki yıl önce yazdığı bu mektupta yaşadığı sıkıntılar ve Nazi dönemi baskısının yarattığı çaresizlik açıkça görülüyor. Lakin intihar etmeden hemen önce yazdığı mektup da dahil olmak üzere ilk eşiyle mektuplaşmalarını sürdürmüşlerdir.)
İkinci eşiyle beraber intihar etmeden hemen önce ilk eşi Frederike’ye yazdığı mektup:
(Üzerine tıklarsanız daha net görünür)
NOT: Eski zamanlarda sık sık gittiğim bir sahafa son uğradığımda aldığım bu kitabın arasından çıkan kağıdı da paylaşayım. Çünkü ilk bulduğumda çok sevdim efenim, üstünde yazılı olan şeyler için değil tabii(Yine de yemek tarifi olması bir işaret olabilir! Birileri bana iyi yemek yapmayı öğrenmemi salık veriyor herhalde). Ondan ziyade içinde bir yaşanmışlığa şahit olduğum için sevdim. Buyrunuz:
