birinindünyası

Emile Zola kendi dönemindeki Fransa’yı, toplumunu, toplumdaki karakterleri yazılarında romanlarında etkileyici bir dille anlatmıştır. Buna örnek olarak, Nana Germinal veya Meyhane kitapları örnek gösterilebilir. Ve bu saatlerde, balkonda otururken kısa bir sürede (42 sayfa olmasından dolayı) bitirdiğim kitap, kitabın içeriği ve Dreyfus Olayı’ndan biraz bahsetmek isterim.

Emile Zola’nın Dreyfus Olayı ile ilgili L’aurore gazetesinde yayınlanmış cumhurbaşkanına hitaben yazdığı mektubunun bulunduğu bu kitapta, mektubun öncesi ve sonrası diye iki ayrı bölümle de olayların gelişmesini ve gidişatını anlatır Tahsin Yücel. Ama kitapta küçük bir pürüz olarak gördüğüm noktayı da burada paylaşmak isterim. Olayın ana karakteri olan Alfred Dreyfus, kitapta Albert Dreyfus olarak geçmektedir. Lakin isminin farklı olup olmaması bir sorun teşkil eder mi? Olayın özünü değiştiren/saptıran bir hareket olarak görünmediği için sorun teşkil etmez diye düşünüyorum. Hatta bunu da okuduktan çok sonra fark ettiğimi de söyleyeyim.

Öncesi kısmında, Dreyfus’un suçlanması ve yargılanması, dava sırasında yaşananlar ve yargılama sürecinde dikkate alınan sahte belgeler, gerçekliğe dayanmayan çıkarımlardan bahsedilir. Bunlara rağmen, karar olarak Dreyfus’un suçlu bulunması ve aksini iddia eden kanıtlar bulunduktan sonra bile, alınan kararın değiştirilmemesi, üstünün örtülmeye çalışılması ve tüm bunlar olurken Dreyfus’a ve Yahudilere karşı nefret söyleminin oluşturulması Emile Zola’nın böyle bir mektubu yazmasına öncü olan etkenler olarak görülebilir. Çıkarlar, Yahudi karşıtlığı ve ordunun itibarı uğruna bir insanın hayatıyla oynanmıştır. Emile Zola bunun üzerine o meşhur mektubunu yayınlar. Oradan birkaç beğendiğim bölümü alıntılayarak ne kadar aydın bir tavır sergilediğini göstermek isterim:

“Bu utanç verici gösteriyi izliyoruz, borçlar ve suçlar altında ezilmiş kişiler suçsuz ilan ediliyor; buna karşılık, onurun ta kendisi yaşamı lekesiz bir adam cezalandırılıyor. Bir toplum bu noktaya geldiği zaman, artık çürümeye başlamış demektir.”

(Sf.28)

“Savaş kurullarımızın üzerinde her zaman ağırlığını duyuracak, bundan böyle tüm kararlarını kuşkuyla lekeleyecek olan çok haksız bir karar verdiler. İlk kurul akılsızca karar vermiş olabilir, ikincisi ister istemez suçludur. Özrü, bir kez daha söylüyorum, en yüksek önderin konuşmuş olması, verilmiş kararın daha aşağıdakilerin tersini söyleyemeyecekleri kadar kutsal ve insanlardan üstün olduğunu bildirmiş olmasıdır. Ordunun onurundan söz ediliyor bize, onu sevmemiz ona saygı göstermemiz isteniyor. Evet, hiç kuşkusuz ilk tehditte ayağa kalkacak, Fransız toprağını savunacak olan ordu tüm halktır, ona anca sevgi ve saygı duyarız. Ama söz konusu o değil, biz de adalet gereksinimimiz içinde onun saygın kalmasını istiyoruz. Belki de yarın bizim elimize verecekleri kılıç söz konusu, o efendi söz konusu. Kılıcın kabzasını, o tanrıyı dindarca öpmeye gelince, hayır!”

(Sf. 29)

“Suçladığım insanlara gelince, onları tanımıyorum, hiçbir zaman görmedim ve kendilerine ne hıncım var ne de kinim. Benim için önemsiz varlıklar, toplumsal kötülük ruhlarından başka bir şey değiller. Burada yerine getirdiğim edimse, gerçeğin ve adalet patlamasını çabuklaştırmak için başvurduğum devrimsel bir yol yalnızca.”

(Sf. 34)

Sonrası bölümünde ise mektubun o dönemin Fransa’sında yarattığı etkiler ve yankıları görülebilir. Zola’nın öncü olduğu bu savunma ve adaletin sağlanması isteğine Anatole France, Mallarme, Poincare ve Monet gibi sanatçı ve bilim insanlarının da imzaladığı bir “Aydınlar Bildirisi” ile bu davanın tekrar görülmesine dair görüşlerini dile getirirler. Pierre-Robert Leclerq’in de belirttiği gibi “Artık toplumda iki tür insan vardır, Dreyfus yanlısı veya Dreyfus karşıtı.” Yani Zola’yı acımasızca kötüleyenler ve sonuna kadar destekleyenler. Zola önce para ve bir yıllık hapis cezasına çarptırılır. Lakin yaklaşık bir ay sonra bu karar bozulur ve Zola serbest kalır. Ve sonra tekrar yargılanır ve yargılama sırasında salonu terk ederek tutuklanması durumunda Dreyfus’u savunamayacağını söyleyerek İngiltere’ye gider.

Sonra bazı kanıtların sahteliği ortaya çıkar ve Yarbay Henry belgeler üzerinde oynama yaptığını kısmen itiraf eder ve tutuklanır. Kaldığı hücrede usturayla boğazını kesmiş halde bulunur. Ya intihar etmiş, ya da öldürülmüştür. Bu sırada sağ görüşlü yazarlar Henry’i kahraman ilan eder hatta dul kalan karısı ve çocukları için yardım kampanyası düzenlerler. Yere göğe sığdırılamaz Yarbay Henry, hatta Charles Maurras adlı sağ görüşlü ünlü bir yazar herkesi odasının bir köşesine Yarbay Henry’nin fotoğrafını asmaya davet eder.

Yeni bilgiler ışığında dava yeniden görülmelidir fakat dönemin başkanı Yahudi karşıtıdır ve buna yanaşmaz, işi zorlaştırmak için elinden geleni yapar. Yine de ömür boyu sürgün cezası kaldırılır ve dava yeniden görülür. Ve on yıl hapis cezasına çarptırılır. Aynı gün, kararın düzeltilmesi için bir dilekçe imzalar ama gönderilmesi bağışlanma ihtimalini ortadan kaldırabileceği için vazgeçilir. Ve öyle de olur, 19 Eylül 1899’da cumhurbaşkanı tarafından bağışlanır! 1906’da Dreyfus, bir süvari bölüğünün komutanıdır ve birliğinin önünde Legion d’honneur nişanıyla onurlandırılır.

Kitabın son paragrafı ise düşündüren ve etkileyici bir kısımdır:

“Ama insanlık tarihinde yerini hep koruyacak, insanlar gerçeği bilip de gizleyenler karşısında Fransa’nın en büyük romancılarından birinin kopardığı “Üstelik bu insanlar uyuyabiliyorlar, eşleri ve çocukları var, onları seviyorlar!” çığlığını her okuyuşlarında yürekleri sızlayacak, kendi kendilerinden, kendi türlerinden utanacak, gerçek adalet özlemini bir kez daha duyacaklar.”