Sait Faik’i öyküleriyle tanımış ve romanlardan çok öykülere kendini daha yakın ve daha sıcak hisseden biri olarak bu kitabına roman demekte zorlanıyorum. İçinde onun öykücülüğünden izler görüyorum. Tabii ki bu onun roman olarak değerlendirilmeyeceğini göstermez, şahsi fikrimdir. Fakat, bu eseri bir “roman denemesi” olarak görmenin daha uygun geleceğini de belirtmek isterim.
Kitap dört kısımdan oluşuyor ve 143 sayfa. Kitabın en başında (Sf.8) geçen şu yayın notu ilginçtir ve merakınızı cezbedebilir:
“Birtakım İnsanlar ilk kez 1944 yılında Medarı Maişet Motoru adıyla Yokuş Kitabevi tarafından yayımlandı. Sait Faik, kitap nedeniyle yargılandığı için 1952’de Varlık Yayınları tarafından yapılan ilk baskıda kitabın adı Birtakım İnsanlar, romanda geçen “Medarı Maişet” adlı motorun adı da “Ceylânı Bahri” olarak değiştirildi.”
Bu kitapta birtakım insanların hayatından kesitler anlatılırken siz ilk başlarda aradaki bağlantıyı çözmeye çalışabilirsiniz. İlk başta karşımıza berber Dimitro geliyor. Karakteri, uğraşı ve dükkanı hakkında bilgi edinirken dükkana bir isteği olduğu belli şekilde gelen Ali Rıza (nam-ı diğer Kondos yani kısa boylu adam) kurguya dahil olur. Kızını çırak olarak Dimitro’nun yanına vermek ister. İlk başta Dimitro şaşırsa da, sonradan kabul eder. Ve Ali Rıza’nın kızı Melek berberin yanında çalışmaya başlar. Bu sırada Ali Rıza’nın oğlu Naci ve bir kış günü sokakta bulup evine aldığı Hikmet ortaya çıkar. Böylece karakterler çoğalır kurgu genişlemeye başlar. Hikmet’in çalıştığı -Ceylani Bahri- motor, motorun kaptanı Ruhi Kaptan, Hikmet’in yanına yardımcı olarak aldığı Tahsin, Ali Rıza’nın bazen işlerini yaptığı Rafet Reis…
Ana karakter olarak görebileceğimiz bir tek kişi bulunmamaktadır. Bazen Melek bazen Hikmet bazen de Fahri kurgunun merkezindedir. Dimitro’nun mazisinden bahsedilir, Ali Rıza’nın bir gece tüm aileyi toplayıp karşı adaya gittiği gece Hikmet burada yaşadığı bir anıyı düşünür. Bu anısı İdris, Odisiya Eftihiya ve Hikmet’in bu adada gecelemesini anlatır. Ve o günden sonra Odisiya’nın değişimini… İkinci kısımda genellikle Fahri anlatılır. Fahri, tren yolculuğunda karşılaştığı Dalgıç Ragıp Efendi, dalgıcın anıları ve mektepli çocuk konuşurlar. Bu insanlar birden ortaya çıktığı için şaşırabilirsiniz, fakat sonra Fahri’nin adaya gelişiyle ilk kısımla olan bağlantısı anlaşılabilir. Ki bağlantısı olmasa ve bu kadar çok karakter olsa da, içinde altı çizilecek birçok kısım ve değerli cümleler vardır.
Her bir karakter öylesine anlatılan figüranlar olmaktan öteye geçer. Fakat bu dağınık ve eksik anlatımı çoğu okur benimsememektedir. Ben bu anlatımı da, Sait Faik’in değindiği ve anlatmak istediği konuları da sevdim ve benimsedim. Doğallıktan yana, sevgiden yana, insanlıktan yana ve içimizdekileri tüm çıplaklığıyla yazmasını sevdim, seveceğim. İnsanları, onların dağınık hayatlarını ve değişimlerini böyle içten anlatan bir yazardır Sait Faik.
Son olarak, kitapta beğendiğim kısımları alıntılamak isterim efenim
“İnsanların oturduğu, tarlaların yeşerdiği, çocukların oynadığı toprak, neden insanoğluna yabancı olsun? Olmasın. Yalnız anamızın babamızın, sevgilimizin, arkadaşımızın zincirlerine bağlıyız da, ondan bir türlü karışık hislerden kurtulamıyor, bir türlü rahat edemiyoruz.
Bu zincirleri kırmalıyız. Doğduğumuz yerden beş kilometre uzak da bir, beş yüz, beş bin kilometre uzak da bir olmalıdır. Orada da, bulursak battaniyemizi, bulmazsak Allah’ın kuru otlarını toplayıp uzanmalıyız. Toprak kazmaya gelen rençberler uyuyor. İyi basit, bağlarını koparmış insanlar her yerde uyuyabilirler..”
(Sf.95)
******************************************
“Kız açık açık konuşmak, anlaşmak varken, bu yazı denilen şeyle bir pot kırmaktan korktuğu için, yazmadı. Ona öyle geliyordu ki yazı ne kadar samimi olursa olsun laf kadar katî ve canlı değildi. İnsan konuşurken daha samimi olmasa bile daha ümitleri söndürmez, yahut da dinleyenin haletiruhiyesine göre söylenen sözlerin mahiyeti değişirdi. Yazıdan genç kızın bir korkusu vardı. Laf uçar giderdi. Fakat yazının en fenasının bile bir uzun zaman kalışı vardı ki…”
(Sf. 83)
******************************************
“Motorun sahibi sarhoş herifin biridir. Biridir ama sevilmeye layıktır. İnsanın en fenasında bir iyi tarafın bulunduğunu biliyoruz. Biz o iyi tarafı bulmaya, ondan istifade etmeye mahkumuz, mecburuz.”
(Sf. 22)
*****************************************
“Sandalyeler gülümsemiş, karyolanın topuzu dilini çıkarmıştı. Melek o zaman, bu hasta çocuktan çok onun etrafını kaplayan havayı özlediğini anladı mı, bilinemez. Bunu kendi kendine dahi itiraf etmemiş, edememiştir. Ölüye ancak acıyordu. Babası da ölse bugünkü kadar müteessir olurdu. Vapurda dün, intihar arzuları duyduğunu hatırlıyordu. Şimdi bu arzulara gülmüyordu ama yaşamaktan yine de bir memnunluk duyuyordu. “Canavar mıyım acaba?” diye düşündü.”
(Sf. 114)
