Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu – Stefan Zweig

Yazıyı okurken bu linkteki müziği dinleyebilirsiniz efenim. (Mümkünse 3:00’dan itibaren dinleyiniz.)

Stefan Zweig’ın Satranç, Amok Koşucusu ve eşine yazdığı Mektuplar eserinden sonra “Bilinmeyen Bir Kadının Mektubu” kitabını bitirmiş bulunmaktayım efenim. En iyi biyografi yazarlarından biri sayılmasına rağmen hala herhangi bir biyografi eserini okumamamı bir bakıma eksiklik olarak gördüğüm bu yazar yine sevdiğim, aşina olduğum üslubuyla insanın içini acıtan bir hikaye yazmış.

Hikayede yoğun duygular içermesinden öte, insan psikolojisi ve insanlardaki bağlanma ihtiyacı, sadakat kavramı ve ikili kişiliğe sahip insanlar, sevmekle bağımlı olmak/tapınmak arasındaki ince fark, özgürlüğüne düşkün olanlar vs. hususlar bulunuyor. İyice irdelenen bu hususlarla oluşturulan kurgu ve bu kurgudaki kadının yaşadığı karmakarışık –yer yer masum, olgun veya şehvetli- sevgi/bağ(ım)lılık tümüyle ruhunuzu sarıp sarmalayabilecek türden.

Hikayemiz az çok ünlü sayılan bir yazarın üç günlük dağ tatilinden şehrine dönmesiyle başlıyor. Eline aldığı gazetedeki tarihe göz atıyor, doğum günü. 41. doğum günü, ne şaşırıyor üzülüyor ne de seviniyor buna. Evine gelen karmakarışık postalar arasında kenara ayırdığı tuhaf mektubu açıp okumaya başlıyor (Dün bitirdiğim Paul Auster’ın Kırmızı Defter kitabında da buna benzer bir durum vardı, yazarımıza ilginç bir mektup geliyordu –yine sinirlendim tesadüfleri hatırlayınca-) . Mektup 12 sayfadan oluşuyor ve yazısından anlaşıldığı kadarıyla bir kadın tarafından telaşlı ve hızlıca yazılmış. Ön yüzünde ise sadece “Sana, beni asla tanımamış olan sana” yazıyor. Ne isim var ne hitap, şüpheli görünse de R. (Evet adı böyle görünüyor, bir Aylak Adam’daki C. değil ama.) şüpheleri filizlenmeden mektubu açıyor. Ana karakterimiz olan yazar, mektubu okumaya başlıyor derken “mektup” giriyor sayfaların içine. Ve biz de okuyucular olarak mektubu okuyor ve gizemli sahibini merak ediyoruz.

——————————–SPOİLER!——————————–

Mektup “Çocuğum dün öldü…” diye başlıyor. Bundan sonrası tamamen özet olacak efenim, dikkat kitabı okumaya niyetlenenler uzak dursun. Ya da kitabı okumam zaman alır ya işlerim var vs. özeti okuyayım diyorsanız ona da tamam, buyrun. Bir yandan kitabı bitirdikten sonra tam bir Yeşilçam senaryosu olarak hayal ettiğimi de buraya not edeyim. Ama tabii bu mektupta kadının çocuğunu kaybetmesinden oluşan bir travma da etkili olabilir. Bir duygu boşalması yaşarken doğal olarak abartıya kaçma veya ajitasyon olabilir.

Gizemli Kadın çocuğunun nasıl öldüğünü ve hala şu an yatağından nasıl masumca uyur gibi göründüğünü, öldüğüne hala inanamadığını yazıyor. Çocuğu öldükten sonra kendisi için sadece R.’nin olduğunu ve R.’nin de kendisini hiç tanımadığı hatta birkaç defa tekrar karşılaşsalar da aynı kişi olduğunu fark etmediğini belirtiyor. Lakin bunun nedeni, birinde çocukluk, diğerinde gençlik ve sonuncusunda da kadınlık döneminde R. İle karşılaşmaları. Aslında bu durumdan sık sık yakınıyor ve oğlunun ölümünün verdiği acıyı da pekiştirecek şekilde aynı ifadeleri tekrarlıyor. Bu hale bir tür mazoşizm mi diyelim, bağımlılık hali mi, kendisini ona olan sapkınca tutkusuyla var etmesi mi?

İlk başta annesiyle beraber kaldıkları apartmanda karşı daireden taşınan kötü, huysuz bir çiftten sonra R.’nin gelişi ve onun gelişiyle hayatının değişmesinden bahsediyor. İlk taşınma günleri onu görebilmek için neler yaptığını, onu gördüğünde nasıl hissettiğini ve bu çocukça sevginin zamanla kendisine güç verdiğini ve bu sevgiyi nasıl hayatının merkezine yerleştirdiğini anlatıyor.

O kadar R. İle meşgul oluyor ve onu düşünüyor ki, annesinin sürekli uzak bir akrabasıyla gezmesini veya sinemaya gitmesini umursamıyor. Sonra annesi karşısına geçip evleneceğinden bahsediyor. Kızı ise o an aklına gelen tek şeyi soruyor annesine “Burada kalacağız ama değil mi?”. Hayır, kocasının yanına gideceklerini söylüyor annesi ve kızın dünyası başına yıkılıyor.

Böyle bir hasrete dayanmaya çalışmak yerine öğlen gider R.’nin kapısını çalar ama kimse açmaz. Akşam da gider ama kimse yoktur. Neden böyle yaptığını bile bilmez, tek isteği sevdiceğinin yanında olmaktır. Ama, ne yazık ki olmaz. 2 yıl boyunca üvey babasının şehrinde yaşarlar. Birçok kişi ondan hoşlanır yaklaşmak ister ama bir kere sevmiştir artık R.’yi. Ondan başkasını düşünememektedir.

En sonunda ailesini ikna eder ve R.’nin olduğu şehirde tanıdıklarının yanında bir fabrikada işe girer. Sürekli evinin oraya gider, “Hangi odanın ışığı yanıyor acaba, Şimdi ne yapıyor, Kiminle vs.” şeyleri düşünerek onun etrafında olmaktan bile sevinç duyar. Bazen de ona rastlar, genelde yanında arkadaşları veya kadınlar olur. Artık büyüdüğü için kadınları gördüğünde içinde bir kıskançlık, üzüntü oluşur. Fakat ilk defa karşılaştıklarında da, R. yalnızdır ve kadın geçerken yavaşlayıp ona bakar. O ise utanıp ilerler ama bir süre sonra geri döndüğünde R.’nin hala kendisini seyrettiğini fark eder. Birkaç defa daha karşılaştıktan sonra, R. yaklaşıp kendisiyle sohbet etmeye başlar. Beraber yemek yer, sonra onun evine geçerler. Kızın beklediği an gelip çatmıştır. Onun evi, onun bulunduğu yattığı uzandığı dinlendiği odalar ve onun eşyaları. Hepsini görebilecek ve dokunabilecektir ve O da yanındadır. Güzel bir gecede hoş bir birliktelik yaşarlar ve sabah kahvaltı yaparlar. Kız sonra ayrılır –sevdiceği o gitmeden önce ona beyaz gül verir- ve birkaç ay içinde hamile olduğunu öğrenir. O gecenin tatlı meyvesini alacaktır, hatta hamileliğinin son ayında işe gitmez akrabalar arasında dedikodu yayılmaması için. Zar zor geçinir ve son kalan parası da çalındığı için pis ve berbat bir devlet hastanesinde resmen denekmiş gibi muamele görerek, utanç içinde doğum yapmak zorunda kalır.

Bunlardan hiçbirinden “sevdiceğinin” haberi olmaz çünkü onun özgür bir ruha sahip olduğunu ve her zaman onun gerçek çocuğu olup olmayacağından içten içe şüphe duyacağını düşünür. Ayrıca onun yardımsever biri olduğunu, cömertliğini gördüğünü söyler. Ama yardım istenirse yapar ve bunu yardım isteyen kişiden kurtulmak istercesine yapar. Ana karakterimiz de böyle bir duruma düşmemek ve onu kendisine çocuğu aracılığıyla değil de salt sevgiyle bağlamak istediği için hiçbir şekilde çocuğundan bahsetmez, ona haber vermez.

Çocuğu doğar, büyüdükçe tıpkı ona benzemektedir. Hevesli, maymun iştahlı ve çift karakterli biri olarak gelişmektedir. Görünüşü, huyları, her şeyi babasına benzemektedir. Çocuğunu babası gibi en iyi şekilde ve eğitimli olarak hayata hazırlamak için kendini, vücudunu satar. Bu sayede oğlunu iyi bir okula yazdırır, kaliteli bir eğitim almasını sağlar. Bu sırada müşterilerine veya aşıklarına hiçbir karşılık vermemektedir ama onların sevgisine de saygı duymaktadır. Hatta yaşlıca bir kontun ona teklif ettiği evliliği ısrarla reddetmesinin tek nedeni eğer R. ile karşılaşırsa hiç kimseye bağlanmamış halde karşısına çıkmak istemesidir.

Bir gün bir genç aşığıyla gece içinden geldiği için meyhane tarzında bir yere giderler ve orada, tam yan masada onu görür. Sevdiceği kendisini ilgili ve isteyen bakışlarla süzmektedir ama bu sefer de tanımamıştır. Hesabı gösterişli bir şekilde öder, kadına göz kırpmayı ihmal etmez ve dışarı çıkar. Kadın da aşığına bir bahane uydurur ve dışarı çıkar. Adam birkaç saatliğine mümkünse evine gelmesini istediğini söyler. Onu bir fahişe olarak görmüştür, yine tanımamıştır. Kadın buna rağmen kabul eder, ne olursa olsun –içerideki aşığını rezil etmek pahasına- yanında olmak ister sevdiceğinin. Paltosunu almak ister ama vestiyer fişi içerideki aşığında kalmıştır. Vazgeçer, sadece yanına aldığı şal ile o soğuk gecede R.’nin evine giderler. Yine güzel bir gece geçirirler, R. kendisini tutkuya adamış bir şekilde davranır. Karşısında birlikte olduğu alelade bir kız veya bir fahişe olsa da o aynı sevecenliği ve özeni gösterir.

Kadın sabah saçını düzeltirken aynadan R.’nin manşonuna para sıkıştırdığını görür. Bu bardağı taşıran son damladır, dönüp ona her şeyi bağıra çağıra söylemek ister ama hayır! Onun kendisini, o sevgi dolu kızı fark etmesini ister. O ise fark etmez ve kadın ağlayarak dışarı çıkar. Dışarı çıkarken yaşlı uşağa –Johann’a- rastlar, uşak ilk görüşte tanır kadını- ilk taşındıkları evdeki kız halinden belleğinde kalmıştır-. Ve, belki de efendisinden daha çok şey sezmiştir bu hüsran dolu gözyaşlarında.

Ve, ikisinin çocuğu gibi kadın da yakında ölecektir. R. bunların tümünden habersizdir ve bu mektubu okuyana kadar hiçbir şey bilemeyecek durumdadır. Her şey için, yaşadıkları ve yaşattıkları için teşekkür eder. Artık ona doğum gününde beyaz güller yollayamayacağı için kendisinden bunu yapmasını ister. Seni seviyorum diye tekrarlar, son kısımlarda zihni biraz bulanıktır, karmaşık yazar. Ve mektup biter.

Siz olsanız bu mektubu okuduktan sonra ne yapardınız ?

İyi okumalar efenim.