Yalom’un Nietzsche Ağladığında kitabını okuduktan sonra başka bir filozoftan bahsettiği Spinoza Problemi kitabına başladım. Bu iki kitabındaki kurgunun içinde verdiği öğretici bilgilerin yanında kullandığı üslup da hoşuma gitti. Sanırım psikoterapist olması da bu beğenimde etkili bir faktör haline geliyor. Bu önceki dönem filozoflarının eserlerinden yola çıkarak kendi zihinlerinin içine girer gibi romanı onların ağzından yazması da kitabı okunur kılan bir etken tabii. Irvin Yalom’un bazı özelliklerini (annesiyle ilişki kuramaması ve bunun bıraktığı hasarlar, şişman insanlara karşı önyargısı, büyük göğüs takıntısı, hastalarıyla ilişkiye girmek istemesi, megalomanlığı gibi sorunlarını okuyucuyla açık açık paylaşan biri olması) açıkça belirtip paylaşmasını cesaretli bir davranış olarak görüyorum. Bunları anlatarak ne kadar iyi yapıyor bilemiyorum, hala üzerinde düşündüğüm bir konu aslında. Lakin kendisini varoluşsal psikoterapi üzerine düşüncelerinden dolayı takdir ediyor ve seviyorum. Ve ne zaman okusam sürükleyici geliyor. Sanki tüm cümleler dizilmesi gerektiği gibi dizilmiş ne bir eksik, ne bir fazla.
Bu kitabında da başlığından anlaşılacağı üzere, Spinoza’dan bahsediyor. Ama tek başına değil, Spinoza ve ondan yüzyıllar sonra yaşayan Alfred Rosenberg var. İki ana karakterin kurgusunu sırayla aktarıyor. Bir yandan Spinoza, bir yandan da Nazi subayı Alfred Rosenberg’in hayatından kesitler aktarıyor. Spinoza’nın düşünceleri, Tanrı konusunda sorgulayıp fark ettiği şeyler ve bu düşüncelerini açıklamasıyla mensup olduğu Yahudi cemiyetinden kovulması ve diğer yandan Alfred Rosenberg’in Hitler’in nasyonal sosyalist düşüncelerini empoze ettiği kişilerden biri olmasıyla düşüncelerinin değişmesi, kendisini Hitler’e yakın görerek, Hitler’in onu övmesi veya yermesiyle değişen ruh halleri ve Yahudilere karşı olan nefretiyle Spinoza’ya olan hayranlığı arasında kalması. Tüm bunları kitapta derinlemesine ve anlaşılır bir şekilde anlatmış. Bu ik özellik çok önemli, yani psikolojiye az da olsa ilgi duyan birinin de okusa anlayabileceği ama bir yandan da içeriğinde derin farkındalıkların bulunduğu bir kitap olması da onu okunur kılan özelliklerden biri. Spinoza yanlış anlaşılmanın kurbanı olmuş, tuhaf bir çelişkiyle hem en büyük din düşmanlarından biri sayılmış, hem de eserinin temel kaynağının Tanrı sevgisi olduğu söylenmiştir. Din felsefesi, etik veya Spinoza üzerine bir araştırma yapmak isteyenlerin okuyabileceği türden bir kitap efenim. İyi okumalar.
Beğendiğim birkaç alıntıyı da burada paylaşayım:
“Ama kutsal Tevrat” diye ısrar ediyor Jacob, Franco’nun gömleğinin ucundan çekiştirmesine aldırmayarak: “Tanrı’nın Sebt gününde çalışmamamızı, bu kutsal günü ona dua ederek ve sünnetleri yerine getirerek geçirmemizi istediğini söylüyor.”
Spinoza ona doğru dönüyor ve bir öğretmenin genç bir öğrenciyle konuştuğu gibi kibar bir şekilde konuşuyor: “Söyle bana Jacob, Tanrı’nın kadiri mutlak olduğuna inanıyor musun?”
Jacob başıyla onaylıyor. “Tanrı’nın kusursuz olduğuna? Kendi başına eksiksiz olduğuna…”
Jacob yine onaylıyor.
“O halde kusursuz ve eksiksiz bir varlığın hiçbir ihtiyacı, yetersizliği, isteği ya da arzusu olmadığını da kabul edersin, öyle değil mi?” Jacob düşünüyor, duraksıyor ve temkinli bir şekilde başıyla onaylıyor. Spinoza, Franco’nun dudaklarında beliren bir gülümseme fark ediyor.
“O halde” diye devam ediyor Spinoza: “Ben Tanrı’nın onu nasıl yücelttiğimize, hatta yüceltip yüceltmemize dair bir isteğinin olmadığını iddia ediyorum. O zaman Jacob, bırak da Tanrı’yı kendimce seveyim ben.”
*****************************************************
“Bir şeyin korkutucu, değersiz, arzu edilesi yada beş para etmez olduğunu karar veren zihindir, dolayısıyla değiştirilmesi gereken şey sadece ve sadece zihindir.”
*****************************************************
“İnandığın ya da inandığını söylediğin şeyler değil, yaptığın şeyler önemlidir.”
