Yazıyı okurken bu linkteki müziği dinleyebilirsiniz efenim.
Bu kitabı çok sevdiğim bir hocamın kitap listesinde gördüğümde, lisedeki edebiyat hocamın sözleri kulağımda çınladı “Oku, Tezer Özlü’yü, Sevim Burak’ı, Sevgi Soysal’ı oku! Tante Rosa seni anlayacak, okuduğunda sen de anlayacaksın.” Edebiyat hocamın söyledikleri aklımda kalsa da, bunu kitap listesinin verdiği teşvik ve istekle aldım ve okumaya başladım. Sevgi Soysal ile Kadıköy’deki bir sahaftan Yıldırım Bölge Kadınlar Koğuşu’nun ilk basımını alırken karşılaştım. Onu okuduktan sonra hayatını araştırdım, ilgimi çekti. 40 yıllık bir ömre neleri sığdırdığına ve yaşamaya devam etseydi neler yapabileceğine dair düşlere daldım. Yürümek, Yenişehir’de Bir Öğle Vakti, Bakmak ve ona en uygun bulabildiğim kelimelerden oluşan kitabı “Tutkulu Perçem” de diğer kitapları arasında. Kendisine fazlasıyla yakın hissediyorum kendimi ve bu nedenle onun hayatına, yazdıklarına ve anlayışına dair şeyleri birçok yazarla anlatan İsyankar Neşe kitabı İletişim Yayınları’ndan çıktığını okuyunca hemen gidip aldım. Bir de Türk Dili Dergisi’nin Sevgi Soysal sayısı var fakat onu daha alamadım. Merak edenler kitaba ve tanıtımına buradan dergiye ve tanıtımına da buradan göz atabilirler, okuduktan sonra incelemesini de uygun koşullarda yazacağım.
Yazar aslen Selanikli bir baba ve Alman asıllı bir anneye sahip olarak altı çocuktan üçüncüsü olarak dünyaya gelmiş. Ve kendisi de başından üç evlilik geçirmiş (Şair ve çevirmen Özdemir Nutku/Tiyatro sinema yönetmeni, oyuncu Başar Sabuncu/Anayasa profesörü Mümtaz Soysal) ve üç çocuğu (Korkut, Defne, Funda) olmuştur. Tante Rosa’yı 1968’de yazmıştır, 1976’da hayata gözlerini yummuştur. 12 Mart döneminde yaşadıklarına rağmen bu kadar üretken, düşünen, araştıran, yılmayan, seven, gülümseyen, okuyan ve yazan biri olması Tante Rosa’yı neden kendisinde biten bir çizgi olarak tanımladığını anlaşılır kılıyor. Bunlardan biri olan Funda Soysal’ın Tante Rosa’nın Murat Belge’ye ait Sunuş adlı yazıdan sonra gelen “Tante Rosa’dan Sevgi Soysal’a Yolculuk” yazısından da anlaşıldığı kadarıyla kendisi annesinin eserleri için emek harcayan biri -bu diğer çocuklarının ilgilenmediği anlamına gelmez tabii fakat araştırmalarımda onlara dair bir yazı göremediğim için böyle söylüyorum efenim-. Ve bu eser hakkında “Türkiye için erken öten horoz” olduğunu söylüyor, kendisine katılıyorum ama bu ötüşlerin değerini bulan, bilen, anlayan insanları olduğuna inanıyorum. İnanmak istiyorum…
Hapishaneye tıkılmaya çalışan bir tomurcuğum inatla açtığı ve çiçeklerinin polenlerini bu şekilde dağıtabildiğini görmek kadar mucizevi bir şey olabilir mi? Yazarlığını hapsedemeyenlere inat, onu olabildiğine okumak okutmak ve yaymak bizim gibi bilinçli insanların görevi değil midir? Biz o açılan nadide çiçeklerin devam eden rüzgarı olmalıyız..!
Tante Rosa, yazarın anneannesinden başlayıp kendisinde biten bir çizgi, Tante Rosa yazara göre “Tüm kadınca bilmeyişlerin tek adıdır.”, Sizlerle Başbaşa dergisinin hayattaki yansımasını arayan ve bulamadığı halde umudunu kaybetmeyen yine de bununla birlikte kendi yaralarını sarmaya bile uğraşmayan, onları fark etmeyen bir kadındır Tante Rosa. Kadın olmanın, at cambazı olmanın, rahibe okulunda içindeki prensesle yaşamanın, “namusu kirlenmiş” bir aile kızı olmadan bir piç kurusu doğurmamanın zorluklarını ve hayatın gerçeklerini görürken evini ve tüm bunları terk edebilecek kadar cesurdu. Üç çocuğunu ve kocasını geride bırakıp, kilise tarafından aforoz edilerek yeni bir hayata başlaması kadar doğal ne olabilirdi ki, kendince yaşamadıktan sonra ne anlamı vardı bütün bunların? Bir büfe açıp kendi ekonomik bağımsızlığını kazanmasının tamamen tabii bir şey olması evde kocasının kemanını dinleyerek sevinmesi, sev(il)mesi de yeterli miydi? Kocası öldükten sonra çocuklarını alıp mezar temizleme işine girmesi de onun bıkmadan usanmadan hayata devam etmesi, uğraşıp didinirken bunları sadece yapması ve yakınıp ağlamaması ne kadar da “ona özgü olması gereken bir kadınlık” idi. Eh, kocalarını aldatması onlardan biriyle oturup komik-ironik sohbetlere dalması (En çok eğlendiğim kısım) veya bir ilana inanıp evlenmek için tren vagonlarında yola çıkması Tante Rosa’nın yapmasına şaşırmayacağımızı şeylerdir. Vazgeçer ve yeniden başlar, dibe dalar ve tekrar yüzeye çıkar. Toplumun kendisine dikip biçtiği elbiseler dar gelse bile sesini çıkarmayan annelerimizin çılgın kızkardeşleridir Tante Rosa. Elbiseler ona dar gelirse o da yırtıp atar ve çırılçıplak olur. Anlamını yitirmiş tüm geleneklere karşı dik duruşuyla beni benden alır Tante Rosa, kendine getirir.
I love you Tante Rosa, sevilmeyecek bir kadın değilsin ama bunu sen kendin söylemekle de yetiniyorsun. Son sayfalarda düşünü okurken kapıldığım korku ve endişenin haklı olduğunu görüp mezarının bile nereye gömüleceği konusunda yaşanan bürokratik saçmalıklar bile onun hayatındaki karmaşayı ama her zaman yoluna giren hayatını özetliyor belki de. Böyle akıcı ve sade bir üslupta öğreticilikten ziyade sorgulayıcı bir anlatım olduğu kanısındayım, hala dönemin ötesinde göndermelere sahip. Bu da benim nitelikli kitaplar ölçütlerimde gayet mühim bir şart. Öyle muhteşem cümleler var ki, durup dururken aklınıza gelebilir ve kitabı elinize alıp tekrar tekrar bakmanız işten değildir. Velhasıl-ı kelam Tante Rosa kim olduğunun arayışındadır ve sizden de bunu ister.
“Her şey özlenebilir. Her şey tutku konusu olabilir. Her şey aynı ölçüde kutsal ve aynı ölçüde aşağılık olabilir. Tutkular, çevreye göre değişen şeylerdir. Evli kadınlar toplantısında, en temiz pak aile kadını olmaya özenen kadın, orospuların yanında orospu olmayı niçin istemesin? Önemli olan istektir, hiçbir istek diğerinden soylu değildir.”
“Şimdi beklenen bir intihardır, bir uçurumdur, bir düşüştür. Şimdi beklenen, bir kocakarının, günah dolu bir hayatın sonunda sefilce can vermesidir. Yoksa şimdi beklenen günah çıkaramadan geberen bir günahkârın şen hayatı mıdır? Şimdi beklenen bir başarı, bir mutluluk mudur? Hiçbir şey midir yoksa hiçbir şey midir? Gemi düdükleri, fabrika düdükleri, birbirinin ayağına basıp ne pardon, ne günaydın, ne merhaba demeyen insan kalabalığına karışmak hiçbir şey midir? Nedir? Bir Pazar sabahı barışsever bir katolik köyünde, Tante Rosa aforoz edilmişse bu nedir, beklenen son nedir?”
“Yüreğimi attım ortalığa kimseler üstüne basmadan geçti”
“Ben unutmam ama, Tante Rosa’nın öldüğünü bir ben unutmam. Onu o dehlizden ben soktum çünkü. O Rosa ki her dehlize sokulabilir. O Rosa ki istenirse yaşar ve ölür. O Rosa ki şu şartlarda ya da bu şartlarda da yaşar. O Rosa ki acıklı da, gülünç de olabilir. O Rosa ki ne bir nokta ne de bir virgüldür. O Rosa ki başkası tarafından verilmiş bir ad, başkası tarafından çektirilmiş acılardır. O Rosa ki beceriksizliklerde ısrarlıdır. O Rosa ki kimseye bir şey öğretemeyip kimseden bir şey öğrenemeyendir. O Rosa ki düşünde kendi cenazesine gelenleri görüp kendi ölümüne ağlar. Onlar ki hep kendi ölümlerine ağlarlar. Kendi yalnızlıklarına, kendi kadersizliklerine ağlarlar. İşte bütün onları, o Rosa ile birlikte öldürdüm noktayı koyup düğümü çözmek için…”
“Sen arzularına gem vuramayan, günahkâr bir kızsın” dedi, “içini öldürmeyi bilmiyorsun.”
“Ben içimi öldüremem” dedi Rosa, “çünkü içim prensestir.”
